MegaBaza edukacyjna Perspektywy®


 

Współpraca z zagranicznymi partnerami to jeden z priorytetów polskich uczelni. UwB ma w tym względzie szczególne osiągnięcia i zamierzenia.

– Umiędzynarodowienie to ważny segment działalności Uniwersytetu w Białymstoku – mówi prof. dr hab. Leonard Etel, rektor uczelni. – Po pierwsze: nasze położenie w naturalny sposób predestynuje nas do kontaktów ze Wschodem – krajami bezpośrednio sąsiadującymi z północno-wschodnią częścią Polski. Po drugie: kontakty z ową najbliższą nam zagranicą w praktyce często oznaczają kontakty z Polakami, naszymi rodakami, którym historia zmieniła wprawdzie obywatelstwo, ale nie zmieniła ich narodowej świadomości. Wobec tak pojętej „zagranicy” nasza uczelnia ma zobowiązania szczególne. Czujemy się odpowiedzialni nie tylko za pielęgnowanie polskości wśród Polaków na Białorusi czy Litwie, ale także, a może przede wszystkim, za wyrównywanie ich edukacyjnych szans. Traktujemy to jako element naszej misji.

Białoruś – edukacyjna misja

Studia dla Polaków z Białorusi uruchomione zostały na Uniwersytecie w Białymstoku po to, by podnieść poziom wykształcenia mniejszości polskiej w Republice Białoruś i odbudować tamtejszą inteligencję, która ucierpiała na skutek historycznych zawieruch.

Dlatego oferta edukacyjna Grodzieńskiego Ośrodka Dydaktycznego dotyczyła właśnie kierunku pedagogika (specjalność kulturoznawcza i wczesnoszkolna z przedszkolną). Propozycja ta miała doprowadzić do wykształcenia kadry nauczycielskiej, która przyjęłaby na siebie misję kultywowania polskiego języka i tradycji, dbania o tożsamość narodową mniejszości polskiej na Białorusi oraz przeciwdziałała jej wykorzenieniu.

Polacy z Białorusi mają możliwość studiowania na UwB od ponad 20 lat. Wielu pracuje już jako wykwalifikowani nauczyciele w polskich szkołach i przedszkolach czy instruktorzy w ośrodkach kultury na Białorusi. Za ich przykładem i namową, niektórzy ich młodzi podopieczni też podjęli studia na UwB. To świadczy o tym, że ośrodek spełnia swoją rolę.

Cel studiów

Studia dla Polaków z Białorusi zostały utworzone w 1994 r. z inicjatywy Podlaskiego Oddziału Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” w Białymstoku, przy wsparciu prof. Andrzeja Stelmachowskiego, Marszałka Senatu I kadencji i Prezesa Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” oraz przy akceptacji ówczesnych władz Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, które reprezentowali: prof. dr hab. Władysław Serczyk, rektor i prof. dr hab. Wenancjusz Panek oraz prof. dr hab. Jerzy Nikitorowicz – dziekani Wydziału Pedagogiki i Psychologii. Wydział Pedagogiki i Psychologii sprawuje nadzór nad realizacją programu studiów, kadrą naukowo-dydaktyczną i dokumentacją. Podlaski Oddział Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” w Białymstoku podjął się trudu organizacji studiów i opieki nad studentami.

Celem studiów jest umożliwienie Polakom na Białorusi uzyskania dyplomu polskiej uczelni, który da im prawo nauczania języka polskiego i pracy w przedszkolach z polskimi oddziałami, szkołach i instytucjach kultury. Ponadto studia służą promowaniu kultury polskiej, mają także wpływać pozytywnie na aktywizację środowisk polskich na Białorusi.

Specyfika studiów

Od początku studiów zajęcia odbywały się naprzemiennie w Grodnie i w Białymstoku.

W 2009 roku Konsul Republiki Białorusi w Białymstoku odmówił wydania wiz nauczycielom wyjeżdżającym na zajęcia do Grodna i odtąd zjazdy organizowane są tylko w Białymstoku.

Studenci pochodzą z 49 miejscowości z terenu całej Białorusi (nie tylko z rejonu grodzieńskiego, ale również mińskiego, brzeskiego, mohylewskiego, witebskiego i innych). Ponieważ językiem wykładowym jest polski, warunkiem przyjęcia na studia jest pomyślny wynik egzaminu ustnego i pisemnego z języka. Wszyscy studenci Grodzieńskiego Ośrodka Dydaktycznego objęci są specjalnym programem socjalnym. Otrzymują więc zwrot kosztów dojazdu na każdy zjazd i egzaminy dyplomowe, mają zapewnione noclegi w Białymstoku.

Zajęcia dydaktyczne odbywają się podczas 10 pięciodniowych zjazdów. Dodatkowo studenci biorą udział w praktykach zawodowych, objazdach naukowych oraz imprezach kulturalnych. W ramach seminariów dyplomowych podejmują badania na temat historii szkolnictwa polskiego, działalności oświatowej i literackiej Polaków na Białorusi, tożsamości narodowej, postaw młodzieży wobec zjawisk współczesności, problemów i sytuacji wychowawczych, systemu wartości itp. Tworzą monografie instytucji i placówek edukacyjnych, wychowawczych, kulturalnych
i polskich parafii.

Prof. dr hab. Jerzy Nikitorowicz, dziekan Wydziału Pedagogiki i Psychologii w latach 1993-2005 i rektor UwB w latach 2005-2012:  Byłem orędownikiem powstania Grodzieńskiego Ośrodka Dydaktycznego. Uważałem, że to ważne zadanie uniwersytetu, podobnie jak powołanie filii w Wilnie. Uniwersytet w Białymstoku, ze względu na swoje usytuowanie (pogranicze kultur Wschodu i Zachodu, wpływów, styku wyznania rzymskokatolickiego i prawosławnego, pogranicze narodów słowiańskich) kreował wówczas swoją misję i strategię funkcjonowania. Byłem wtedy dziekanem Wydziału Pedagogiki i Psychologii. Uznaliśmy, że powinniśmy wspierać działania „Wspólnoty Polskiej” w zakresie kultywowania dziedzictwa kulturowego Polaków od wielu pokoleń mieszkających na terenach przejścia, styku kulturowego i będących u siebie - to przecież nie oni się przemieszczali, ale granice. Dlatego, po rozmowach z prof. Andrzejem Stelmachowskim i prof. Władysławem Serczykiem, podjęliśmy na Radzie Wydziału decyzję o kształceniu w zakresie edukacji przedszkolnej, wczesnoszkolnej, kulturoznawczej Polaków mieszkających na Białorusi. Uważam, że była to decyzja bardzo istotna i winniśmy tę ofertę wciąż wzbogacać.

W trosce o mniejszość polską na Litwie

Uniwersytet w Białymstoku jako pierwsza polska uczelnia utworzył w 2007 roku zagraniczny wydział na Litwie – Wydział Ekonomiczno-Informatyczny. Co warte podkreślenia – Filia UwB w Wilnie kształci studentów w języku polskim i właśnie spośród mniejszości polskiej na Litwie rekrutuje się ogromna większość tamtejszych studentów. 

Polacy mieszkają głównie na Wileńszczyźnie. Stanowią większość w rejonie wileńskim (52%), który liczy około 100 tys. mieszkańców i w rejonie solecznickim (78%), gdzie mieszka około 40 tys. osób. 17% (90 tys.) ludności Wilna to Polacy. Generalnie mniejszość polska zamieszkuje teren wokół Wilna w promieniu około 100 km. Na Wileńszczyźnie od dawna istnieje państwowe szkolnictwo średnie w języku polskim. Obecnie działają 83 szkoły, w których blisko 16 tys. dzieci uczy się po polsku. W 39 szkołach z polskim językiem nauczania istnieją klasy maturalne. Co roku ich mury opuszcza około 1200 maturzystów. Są to potencjalni kandydaci na studia w Filii UwB w Wilnie. Znaczny odsetek, bo około 50% polskiej młodzieży na Litwie, wybiera szkoły litewskojęzyczne lub rosyjskojęzyczne.

Polska mniejszość na Litwie należy do najgorzej wykształconych. Wynika to z zaszłości historycznych – po wojnie, w związku ze zmianą granic, cała inteligencja musiała wyjechać do Polski albo na Zachód. Ci, którzy nie wyjechali, w latach powojennych zostali wywiezieni na Wschód. Na Wileńszczyźnie pozostali Polacy, którzy wywodzili się głównie z warstw robotniczych i chłopskich, niemający wyższego wykształcenia, a często nawet podstawowego. Ostatnie spisy ludności wykazywały, że poziom wyższego wykształcenia polskiej mniejszości na Litwie był o wiele niższy od średniej krajowej i najniższy spośród mniejszości narodowych (niższy wskaźnik wyższego wykształcenia posiadała jedynie mniejszość romska).

Według spisu z 2011 roku wskaźnik wyższego wykształcenia wynosił: 138 osób z wyższym wykształceniem na każde 1000 osób narodowości polskiej. Zaś średnia krajowa to 212 osób na 1000 mieszkańców Litwy powyżej 10 roku życia.

Wszystkie mniejszości narodowe i etniczne na Litwie, poza romską, mają wskaźnik bliski krajowemu. Niski wskaźnik wyższego wykształcenia polskiej mniejszości ma przełożenie na niski status materialny Polaków oraz większe zagrożenie patologiami (bezrobociem, biedą, alkoholizmem, narkomanią, przestępczością). Oferta studiów UwB w Wilnie, skierowana do mniejszości polskiej ma zmniejszać tę dysproporcję w poziomie wykształcenia, poprawić sytuację ekonomiczną Polaków oraz zmniejszyć ryzyko patologii.

Na Białorusi, podobnie jak na Litwie, polska mniejszość ma najniższy wskaźnik wyższego wykształcenia.

Studenckie prawa

Rozmowy o powołaniu Filii UwB w Wilnie trwały kilka lat. Decyzje zapadły latem 2007 roku i 1 października 177 studentów rozpoczęło naukę. Obecnie na wydziale studiuje 450 studentów. Szkołę opuściły już trzy roczniki absolwentów, w sumie 236 osób. Ich dyplomy zostały uznane i nostryfikowane przez władze Litwy.

Podczas pierwszego roku studiów filia musiała rozwiązać wiele spraw organizacyjnych i prawnych, dotyczących bazy materialno-technicznej, statusu studenta filii i podatków. Znaczną część tych problemów udało się rozwiązać dzięki dobrej woli Komisji Europejskiej i władz litewskich. Jako przykład można podać Rozporządzenie Ministra Oświaty i Nauki Litwy z dnia 7 lutego 2008 roku zezwalające na wydanie litewskich legitymacji dla studentów filii zagranicznych na Litwie. Pozwoliło to na przyznanie studentom UwB takich samych ulg na transport, opiekę zdrowotną i socjalną, stypendiów socjalnych i ulgowych kredytów jakie mają studenci litewskich państwowych i niepaństwowych uczelni. W ramach tzw. „koszyka studenta”, istniejącego na Litwie, najlepszym studentom naukę refunduje państwo litewskie.

W 2010 roku wileńska filia Uniwersytetu w Białymstoku została przyjęta do Stowarzyszenia Uczelni Wyższych na Litwie, co pozwoliło na włączenie jej do ogólnokrajowej internetowej rekrutacji oraz przyznanie tzw. „koszyka studenta” naszym kandydatom na studia.

Problemy lokalowe

Największym problemem filii jest brak własnego lokalu, a bez własnej bazy materialnej trudno jest rozwijać wydział. 31 października 2008 roku udziałowcy „Universitas Studiorum Polona Vilnensis” przekazali na potrzeby filii działkę o powierzchni 14 arów (dzierżawa wieczysta) wraz z budynkiem o powierzchni 300 m2 oraz kilka pomieszczeń gospodarczych przy ul. Makowej 22 w Wilnie (wartości około 2 milionów litów), dwupokojowe mieszkanie (ul. Kauno 15a/12) oraz księgozbiór liczący 40 tys. egzemplarzy.

Wydział otrzymał też stosowne pozwolenia na budowę nowej siedziby na otrzymanej działce, jednak jest ona zbyt mała, aby zmieścił się tam parking na 100 aut, czego wymaga prawo litewskie. UwB w lutym br. wziął udział w przetargu na zakup większej działki w dzielnicy Nowy Świat w Wilnie. Jednak ograniczone środki nie pozwoliły na wygranie przetargu.

Obecnie filia wynajmuje pomieszczenia liczące w sumie około 1000 m2 przy ul. Kalwaryjskiej 143 i Nowogródzkiej 76 (na podstawie umowy obowiązującej do 2014 r.). Są to dwie sale wykładowe na 100 miejsc, jedna dla 50 studentów, czytelnia (20 miejsc i 5 stanowisk komputerowych). Poza tym mieści się tam księgozbiór, pięć sal ćwiczeniowych (cztery na 30 osób, jedna na 15), dwie klasy komputerowe (po 16 stanowisk) oraz pomieszczenia administracyjne (dziekanat, biuro karier, samorząd studencki itp.).

Dzięki przeprowadzonemu remontowi w budynku przy ul. Makowej 22 powstały dwie nowe, w pełni wyposażone sale dydaktyczne. Został również przeprowadzony kapitalny remont mieszkania przy ul. Kauno 15a/12, co umożliwiło wykorzystanie go jako miejsce zakwaterowania kadry przyjeżdżającej z Uniwersytetu w Białymstoku.

Obecnie zajęcia na wileńskiej filii UwB są realizowane w trzech różnych miejscach, znacznie oddalonych od siebie. Wydział liczy jednak, że uda się znaleźć dobre rozwiązanie tego problemu. Chce dynamicznie rozwijać się, uruchamiając nowe kierunki studiów (europeistyka i międzynarodowe stosunki gospodarcze), co zapewni stabilną pozycję na rynku edukacyjnym Litwy.

W filii zatrudnionych jest 19 pracowników naukowych oraz 11 administracyjno-technicznych. Na wykłady dojeżdza 30 nauczycieli z macierzystej uczelni w Białymstoku. W latach 2011 i 2012 wydział otrzymał pozytywne akredytacje na 6 lat na kierunkach: ekonomia i informatyka.

Wschodnie laboratorium badawcze

Uniwersytet w Białymstoku przygotowuje się do utworzenia Wschodniego Instytutu (Ośrodka) Studiów Transgranicznych, który pełniłby rolę międzywydziałowej jednostki naukowo-badawczej, a w perspektywie także naukowo-dydaktycznej.

Wschodnie pogranicze Polski, wschodnie transgranicza oraz pogranicze cywilizacyjne ulokowane najogólniej pomiędzy Europą Zachodnią, a Europą Wschodnią stanowią unikalne laboratoria do prowadzenia badań naukowych – wyjaśniają potrzebę powołania instytutu jego pomysłodawcy: prof. dr hab. Jerzy Nikitorowicz z Wydziału Pedagogiki i Psychologii, specjalizujący się w zagadnieniach edukacji międzykulturowej oraz prof. dr hab. Andrzej Sadowski z Wydziału Historyczno-Socjologicznego, specjalista w zakresie socjologii pogranicza oraz socjologii wielokulturowości. – Głównym naszym zadaniem będzie poszukiwanie optymalnych, teoretycznych i praktycznych rozwiązań mających na celu stymulowanie procesów integracyjnych na styku Europy Zachodniej i Wschodniej, ale bez uwikłania w bieżące problemy o charakterze polityczno-ideologicznym. Uniwersytetw Białymstoku, ze względu na dotychczasowe doświadczenia naukowo-badawcze i wysokie kompetencje kadry, jest w stanie sprostać temu zadaniu. Ma zbudowaną szeroką sieć kontaktów z uczelniami zza wschodniej granicy. Wiele z nich pozytywnie zaopiniowało pomysł stworzenia WIST.

Zdaniem autorów powołania nowej jednostki instytucjonalizacja międzynarodowej współpracy naukowo-dydaktycznej może stanowić nowy pomysł na przekraczanie transgranicznych barier nieufności i ograniczeń.

WIST miałby charakter interdyscyplinarny. Badania obejmowałyby szeroką tematykę z zakresu nauk społecznych, w tym takie zagadnienia jak: poznanie przemian struktury religijnej i etniczno-narodowej mieszkańców transgranicza, poznanie kierunków zawłaszczania obszarów transgranicza przez głównych „aktorów” zewnętrznych (Wschód i Zachód) oraz kształtowania się suwerennego Centrum, poszukiwanie „historycznego kompromisu” w stosunkach transgranicznych, studia nad skutkami społecznymi i kulturowymi dotychczasowych procesów dyfuzji kulturowej i stanem zróżnicowania kulturowego i ekonomicznego sąsiednich społeczeństw.

Instytutem kierować ma kilkunastoosobowa Rada Naukowa, w której zasiadłoby przynajmniej po dwóch przedstawicieli z Republiki Białoruś, Rosji, Litwy, Ukrainy oraz Uniwersytetu w Białymstoku, a także wybrany przewodniczący. Rada przygotuje 5-letni program badań z uwzględnieniem potrzeb i oczekiwań poszczególnych krajów. Wydawane od lat przez Instytut Socjologii UwB czasopismo „Pogranicze. Studia Społeczne” pod red. prof. dr. hab. Andrzeja Sadowskiego pełniłoby rolę medium upowszechniającego badawcze osiągnięcia WIST.

Oferta dla studentów zagranicznych

Uniwersytet w Białymstoku stawia sobie jeszcze jeden, istotny cel: chce przyciągnąć do siebie jak najwięcej studentów zza wschodniej granicy.  Zainteresowanie studiami w Unii Europejskiej rośnie i nie wolno nam przespać tej szansy – podkreśla rektor uczelni prof. L.Etel.  W tym celu, w ofercie na rok akademicki 2013/2014 zaproponowaliśmy ciekawe kierunki prowadzone w całości w językach obcych: angielskim oraz rosyjskim. Jestem zresztą przekonany, że takie obcojęzyczne kształcenie zainteresuje też wielu absolwentów polskich szkół. Chcę przy tym zaznaczyć, że nie traktujemy tych działań wyłącznie jako antidotum na demograficzny niż w Polsce. Dzięki nim nasza oferta będzie po prostu bogatsza, atrakcyjniejsza i lepiej dopasowana do wyzwań, jakie stoją przed młodymi ludźmi w dobie globalizacji.

Białystok ma ponadto ważną dla przybyszów ze Wschodu cechę: wyjątkowa kultura i tradycje miasta powstawały dzięki ludziom wielu narodowości i wyznań, którzy zamieszkiwali i zamieszkują region. To wielokulturowa aglomeracja, w której swoje świątynie mają katolicy, wyznawcy prawosławia, muzułmanie, gdzie bez większego problemu mogą porozumieć się obywatele Rosji, Białorusi czy Ukrainy. Musimy ten potencjał wykorzystać.

DIP, J.W.

www.uwb.edu.pl

© 2019 Perspektywy.pl    O nas | Patronaty | Polityka Prywatności | Znak jakości | Reklama | Kontakt