Wraz z początkiem roku szkolnego 2009/2010 weszło w życie rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej zgodnie z którym zajęcia z edukacji seksualnej stały się obowiązkowe. Czy ta zmiana podniesie świadomość seksualną uczniów, i jak naprawdę wyglądają zajęcia poświęcone jednej z najistotniejszych sfer życia człowieka?

Przez całą przygodę ze szkołą: podstawową, gimnazjum i liceum miałam tylko kilka pogadanek na temat seksu. Były one nieobowiązkowe, a podczas ich trwania głównie słuchaliśmy wykładów na temat wirusa HIV – mówi Joanna, studentka z Warszawy. – Moje lekcje to jakaś farsa, mieliśmy kilka pogadanek z jakimś ekspertem, uczył nas zakładać prezerwatywę na banana. Poza tym, o takich sprawach rozmawiała z nami nasza katechetka, ale sam rozumiesz, wszyscy to olewali - ironizuje Piotrek, 27-latek z Warszawy.

Ta sytuacja miała się jednak zmienić. - Mamy nadzieję, że zmiana polegająca na tym, iż od nowego roku szkolnego rodzice bądź opiekunowie ucznia muszą napisać oświadczenie, jeśli nie zgadzają się na udział swojego dziecka w zajęciach z „Wychowania do życia w rodzinie”, znacznie zwiększy uczestnictwo w zajęciach – mówił podczas konferencji Człowiek w różnych fazach życia a edukacja seksualna, wiceminister edukacji Krzysztof Stanowski. – Wcześniej rodzice musieli wyrazić pisemną zgodę na udział swojego dziecka w lekcjach z tego przedmiotu. W świetle nowego prawa, zajęcia z wychowania do życia w rodzinie są prowadzone w ramach godzin przeznaczonych w szkolnych planach nauczania do dyspozycji dyrektora szkoły w każdej klasie po 14 godzin, w tym po 5 godzin z podziałem na grupy dziewcząt i chłopców.
Z danych MEN wynika, że w roku szkolnym 2008/2009 w zajęciach wychowania do życia w rodzinie uczestniczyło 64,7 proc. uczniów szkół podstawowych, 65,4 proc. uczniów gimnazjów, 37,7 proc. uczniów liceów ogólnokształcących, 43,7 proc. uczniów liceów profilowanych, 50,5 proc. uczniów techników i 43,7 proc. uczniów zasadniczych szkół zawodowych. - Praktyka wskazuje, że nieuczestniczenie w zajęciach podejmujących tematykę dotyczącą wiedzy o życiu seksualnym człowieka jest jedną z głównych przyczyn ryzykownych zachowań młodzieży. Wprowadzane w rozporządzeniu rozwiązanie może przyczynić się do zwiększenia frekwencji uczniów, poprzez wyeliminowanie sytuacji, w których uczniowie nie uczestniczyli w zajęciach na skutek niedopełnienia formalności. Jednocześnie zachowane zostanie prawo rodziców i pełnoletnich uczniów do odmówienia uczestnictwa w lekcjach  –  czytamy w komunikacie Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Z opinii ekspertów wynika jednak, iż problem nie leży wyłącznie w nieobowiązkowości przedmiotu, ale również formie, w jakiej jest prowadzony. - Młodzież, opisując swoje doświadczenia z edukacją seksualną w szkołach, najczęściej zwracała uwagę na to, że osoby, które prowadzą zajęcia są niekompetentne i przekazują swoje poglądy zamiast obiektywnej, neutralnej światopoglądowo wiedzy. Równie często młodzi ludzie pisali o tym, że nauczyciele wstydzą się tematów, które mają omawiać, nie potrafią wypowiedzieć słowa ”seks” bez czerwienienia się, zamiast informować straszą, czy obrzydzają seks młodzieży, lub opowiadają na lekcji dziwne historie zupełnie niezwiązane z tematem zajęć. Wśród osób, które prowadzą lekcje wychowania do życia w rodzinie  dominują księża i katechetki, ale także nauczycielki języka polskiego, nauczyciele WOS-u oraz biologii – dowiadujemy się z raportu grupy edukatorów seksualnych Ponton (dokument powstał w oparciu o przeprowadzoną wśród uczniów ankietę na temat edukacji seksualnej, na jej wypełnienie zdecydowało się ponad 600 z nich).

Rodzi się pytanie – czy jest szansa na profesjonalnie prowadzone lekcje edukacji seksualnej? Zdaniem Grzegorza Wojaka, seksuologa, za tendencyjny sposób przeprowadzania lekcji odpowiada m.in. zbyt późne pojawienie się tematyki seksualności w szkole. - To tak jakby się okazało, że seksualność zaczyna się od osiemnastego roku życia, a tak nie jest. Prawda jest taka, że mamy coraz więcej ciąż 14-latek i rozmowa o seksie „od zera” z pełnoletnimi ludźmi, to zdecydowanie za późno – mówi. Słowa eksperta znajdują potwierdzenie w raporcie Głos Młodzieży przeprowadzonym przez Astra Youth (organizacji zajmującej się prawami seksualnymi). Wynika z niego, że 68 proc. polskich nastolatków w wieku 15-19 lat chciałoby w szkole zdobywać obszerną wiedzę na temat seksualności, a ponad 80 proc. z nich twierdzi, że edukacja seksualna powinna rozpoczynać się już w szkole podstawowej.

Kolejnym, poważnym problemem edukacji seksualnej w szkołach jest unikanie podstawowych tematów. – Nie rozmawialiśmy o seksie jako takim, jedynie o pedofilii, AIDS, HIV i jakiś patologiach, które nie dotyczą większości ludzi. Dialog na temat tego pierwszego bardziej by się przydał ludziom, którzy dojrzewają – dodaje 27-letni Piotrek z Warszawy.

Częstym zjawiskiem jest łączenie lekcji WOS z elementami Wychowania do życia w rodzinie – w tym przypadku zajęcia prowadzi ta sama osoba, która uczy wiedzy o społeczeństwie, czyli humanista. – To się w głowie nie mieści, kończę Politologię, mam uprawnienia by uczyć WOS w szkole i niby miałbym prowadzić teraz zajęcia o seksualności?! – pyta retorycznie Michał, student V roku Nauk Politycznych na UW.

Z badania przeprowadzonego przez CBOS w kwietniu 2008 roku na potrzeby Kampanii na rzecz Świadomego Rodzicielstwa wynika, że 75 proc. młodych Polaków chce obowiązkowych lekcji o życiu intymnnym i antykoncepcji. Na razie głównym źródłem wiedzy o seksie są jednak dla nich rówieśnicy (55 proc.) i internet (44 proc.). Tylko 35 proc. czerpie wiedzę od swych nauczycieli (ale połowa z nich uważa, że taka wiedza jest niewystarczająca), a co trzeci edukuje się na czasopismach dla nastolatków. Edukacja seksualna w szkole jest zaniedbywana od lat, a problem, jaki się z tym wiąże, nie sposób rozwiązać - niedokształcenie młodzieży przełoży się na zaniedbanie problemu w przyszłości, kiedy do szkół wejdzie kolejne pokolenie nauczycieli, którzy dzisiaj są jej uczniami.